Uâμ cêŠ _ìeûAaû a¦ Ke«ê

Uâμ cêŠ _ìeûAaû a¦ Ke«ê @ûùceòKûe eûÁâ_Zò ùWû^ûfØ Uâμ _êYò [ùe Kûgàúe _âiwùe c¤iÚZû KeòaûKê ^òR@ûWê _âÉûa ù\AQ«ò û _ûKòÉû^e _â]û^cªú Acâû^ Lû^u ij 2 \ò^ùe \êA [e ùUfòù`û^ aû©ðûkû_ _ùe ùi KjòQ«ò ù~, Kûgàúe GK @Zò RUòk iciýû û Gjû ij ]cðúd _âiw c¤ ù~ûWòQ«ò Uâμ û ùi KjòQ«ò Kûgàúeùe cêifcû^ ejêQ«ò û KòQò jò¦ê aò ejêQ«ò û KûgàúeKê ù^A bûeZ I _ûKòÉû^e bûa^û iμKðùe CùfäL Kfû ùaùk Uâμ Acâû^u Vûeê @û`Mû^òÉû^ _âiwùe ù~Cñ Uêýi^ ùjûAQ«ò Zûjû _âKûg ^Kùf aò ÆÁ RYû_Wò~ûCQò û _ûKòÉû^ Uâμuê @û`Mû^òÉû^ gû«ò _âKâòdûe \ßûjò ù\A aäûKùcf KeêQò û _ûKòÉû^ Gjò cûcfûùe @ûùceòKûKê UûYò IUûeò _ìeûAaûKê PûjêñQò û ùi_ùU bûeZ Gùa aògße 4[ð cjûgqò bûùa Cbû ùjûA[ôaûeê @ûùceòKû _ìaðbkò bûeZKê ùKøYiò ^òùŸðg ù\aû aû C_ù\g ù\aû iÚòZòùe ^ûjó û ùKak _eûcgð I Azû aýq Kfû bkò bù\âûPòZ KìUù^÷ZòK g± \ßûeû _âbûaòZ KeòaûKê C\ýc KeêQò û Kò«ê Uâμ _âgûi^ bêfò ~ûCQò ù~, Gùa ù\gKê bf _ûC[ôaû ùcû\ò gûi^ùe @Q«ò û ùKøYiò _eòiÚòZòùe ù\ge Êû[ð I jòZ ij ùi iûfòi ùjaûKê ù\ùa ^ûjó û Zû’ QWû @ûùceòKû Pò«û Keòaû CPòZ ù~, ù~Cñ bûeZ Gùa @[ð^úZòùe Pú^ ij _âZòù~ûMòZû KeêQò I _âZòelû Vûeê @ûe¸ Keò cjûKûg MùahYû ùlZâùe aògße ùgâ ù\g bûùa ^òRKê _âZò_û\òZ KeêQò ùijò ù\g Kûgßþúe bkò @Zò iù´\^gúk _âiwùe @ûùceòKûe c¤iÚZûKê ÊúKûe Keòa ! R¹ê Kûgàúeeê ]ûeû 370Kê ^òÃâòd Keû~òaû ij R¹ê Kûgàúee _ê^MðV^ _ùe _ûKòÉû^ iaê @ûWê jZûg ùjûA Gùa @ûùceòKûKê ùNûhûWòaûKê PûjêñðQò û eêhò@û , `âû^è I aâòùU^, RûZòiõN iêelû _eòh\, c¤_âûPýe _âûd iaê Aifûcúd eûÁâu ^òKUùe ~ûA bûeZ aòùeû]ùe ù`eû\ ùjûA ^òeûg ùjaû _ùe iò@ûYû _ûKòÉû^ @ûùceòKû ij @û`Mû^òÉû^ ùMûUò ùLkòQò û @ûùceòKû 2001eê @û`Mû^òÉû^ùe ^òRe ùi÷^ý cû^uê eLò Zûfòaû^e cêKûaòfû Keê[ôfû û Kò«ê _ûKòÉû^ Zûfòaû^e ZâûYK©ðû iûRò[òaûeê @ûùceòKû GVûùe 18 ahð ùjfû Zûfòaû^Kê ^ò_ûZ Keòaûùe i`k ùjûA_ûeê ^ûjó û ùZùa GùZ ahð ]eò @û`Mû^òÉû^ùe cêZd^ ùjûA[ôaû @ûùceòKûe ùi÷^ýu c¤eê MZahð @MÁ 5 ZûeòL iê¡û 2313RY ^òjZ ùjûAiûeòQ«ò û ùijò_eò @ûùceòKûe @^ý ijù~ûMú eûÁâu céZ Raû^cû^uê cògûA GVûùe còZâ ùi^ûe ùcûU 3458RY Raû^ ^òjZ ùjûAQ«ò û @ûùceòKû bkò GK C^ÜZ I aòKgòZ ù\gùe RùY Raû^u céZêý GK aW eûRù^÷ZòK _âiw _ûfUò ~ûG û @ûi«û ahð @ûùceòKûùe eûÁâ_Zò ^òaðûP^ ùja û @ûùceòKû @û`Mû^òÉû^ùe Gjûe ùi÷^ýcû^uê 2016eê _âZýûjûe Keòaû @ûe¸ Keò[ôfû û GVûùe ùi÷^ý cêZd^ Keòaû , ùicû^uê @ÈgÈ Vûeê @ûe¸ Keò aòbò^Ü C_KeY I Lû\ý Z[û A§^ ù~ûMûAaû _ûKòÉû^e ijù~ûM aò^û i¸a ^êùjñ û ùZYê @ûùceòKû _ûKòÉû^e Gjò K[òZ ijù~ûM _ûAñ Gjò ù\gKê 1948eê 2016 c¤ùe 78 aòfòd^ Wfûe ù\A[ôaû ùaùk ùKak 2001eê 2016 c¤ùe 40 aòfòd^ Wfûe ù\AiûeòQò û ùijò_eò 2011 Rê^ iê¡û @û`Mû^òÉû^ùe iûceòK Lyð aûa\ùe @ûùceòKû 1.3 Uòâfòd^ Wfûe Lyð Keò iûeòQò û @û`Mû^òÉû^ Gùa @ûùceòKû _ûAñ Z<òùe @UKò ejò[òaû GK K<û i\ég _ûfUò ~ûAQò û ùZYê @ûùceòKû GVûeê gúNâûZògúNâ _kûA ~òaûKê PûjêñQò û ù~^ùZ^ _âKûùe GVûùe gû«ò iÚû_òZ ùjaû ij @ûùceòKû i¹û^R^Kbûùa GVûeê _kûAaûKê C\ýc Keê[ôaû ùaùk _ûKòÉû^ Gaûa\ùe ijù~ûM _ûAñ @ûùceòKû Vûeê ùcûUû @ue @[ð c¤ \ûaò KeêQò û AZò c¤ùe @ûùceòKû _ûKòÉû^Kê 4.1 aòfòd^ Wfûe ijûdZû ù\aûKê ùNûhYû aò Keò iûeòQò û Kò«ê ]ì©ð _ûKòÉû^ Gùa @ûùceòKûe aýûKêkZûKê ù\Lò @û`Mû^òÉû^ùe gû«ò _âKâòdû ij Kûgàúe _âiwKê ù~ûWò ù\AQò û _ûKòÉû^ \gðûAQò ù~, Kûgàúeùe bûeZ _Uê aW @ûKâcY ùjûA_ûùe û G_eòKò bûeZ _ecûYê @ûKâcY c¤ Keòù\A _ûùe û ùZYê _ûKòÉû^ Gùa @û`Mû^òÉû^ _âiwKê MêeêZß ù\A _ûeòa ^ûjó û @û`Mû^ iúcûeê c¤ _ûKòÉû^ Gjûe ùi÷^ýcû^uê _òIùKKê iÚû^û«eòZ KeêQò û Gjû \ßûeû _ûKòÉû^ @ûùceòKû C_ùe Pû_ _KûA _âbûaòZ KeòaûKê C\ýc KeêQò û _ìaðeê c¤ @û`Mû^òÉû^ gû«ò _âKâòdûùe ijù~ûM a\kùe Acâû^ Uâμuê _âbûaòZ Keò Kûgàúe _âiwùe c¤iÚZû _ûAñ Kjò[ôùf I G[ôùe C›ûjòZ ùjûA Uâμ Kjò_KûA[ôùf ù~, Kê@ûùW ùcû\ò ^òR @ûWê Kûgàúe _âiwùe c¤iÚZû _ûAñ Zûuê (Uμuê) Kjò[ôùf û _ùe còQ ]eû_Wò[ôfû û Gùa _êYò Uâμ _ûKòÉû^e ‘@û`Mû^òÉû^ Pû_’ ù~ûMêñ Gùa c¤iÚZû K[û KjêQ«ò û Zûue ^úZò ù~ûMê ùi ù\g I ù\g aûjûùe G_eòKò ^òR ijù~ûMú eûÁâ MêWòK ^òKUùe @aògßi^úd aýqòZß ùjûAQ«ò û ùcKiòùKû iúcûùe _ûùPeú ^òcðûY, ^ûùUû ùc<ùe @ûùceòKûe Lyð jâûi, RûZòiõNe dêù^ùÄû Gaõ cû^aû]ôKûe ùMûÂúeê aûjûeò @ûiòaû, Rkaûdê _eòa©ð^ ù^A MVòZ _ýûeòi Pêqòeê @ûùceòKû Ijeò~òaû, aûjûe ù\ge QûZâQûZâúu @ûùceòKûùe @¤d^ _ûAñ bòiû ^úZòKê KùVûe Keòaû, ajòð aûYòRýKê ù^A gêkKþ ~ê¡ PkûAaû, @ûùceòKû aûjûùe Kû~ðýeZ ùi÷^ýuê ù\gKê ù`eûA ù^aû, @û`Mû^òiÚû^ùe cêZd^ ùjûA[ôaû @ûùceòKû ùi÷^ýiõLýû @ù¡ðK jâûi Keòaû ù^A Zûue ~êqòKê @^ýcûù^ ijRùe MâjY Keò_ûeò^ûjû«ò û ùicòZò iòeò@û ~ê¡eê @ûùceòKû Ijeò~òaû, C©e ùKûeò@û ij \ߦßùe ejòaû, eêhò@û I Aeû^ C_ùe aûYòRòýK KUKYû Rûeò Kfû _eò _\ùl_ ù^A Uâμ ^òR ù\g bòZùe G_eòKò ù\g aûjûùe c¤ @ù^K gZî QòWû KeûAQ«ò û ^òKUùe iòeò@ûeê @ûùceòKûe ùi÷^ý @_iûeYKê aòùeû] Keò _âZòelû cªú ùRci cûUòi ^òR@ûWê _\aúeê AÉ`û ù\A ·fòMùf û Uâμu cªòcŠkùe cûUòiuê GKcûZâ iûaûkK cªúbûùa MYû~ûC[ôfû û @[ðûZþ ùi [ôùf icÉu Vûeê @]ôK @^êbaú cªú û GK[û iZ ù~ ^òaûðP^ _â·e ùaùk Uâμ _é[ôaúe bò^Ü bò^Ü bûMeê ùi÷^ý @_iûeY Keû~òaû i_lùe ~êqò aûXê[ôùf û @ûùceòKû _é[ôaúe ù·÷Kò\ûe ùja ^ûjó ùaûfò ùi aûe´ûe Kjê[ôùf û iòeò@ûùe eêhò@û Gaõ Aeû^ AifûcòK ùÁU aòeê¡ùe fXê[ôaû ùaùk Zûu ~ê¡ùe @ûùceòKû iûcòf ùjaûe KòQò cûù^^ûjó ùaûfò ùi Kjê[ôùf û c¤_âûPýùe @ûùceòKûe C_iÚòZò jâûi ù~ûMê eêhò@ûe _âbûa ùi @*kùe aé¡ò ùjaû ^ò½òZ ùaûfò @ûùceòKû aòùghmcû^ue cZ û @ûùceòKû eûÁâ_Zòu Gjò iòeò@û ^úZò ù~ûMê ijù~ûMú dêùeû_úd eûÁâMêWòKe iêelûMZ @ûguû aé¡ò_ûAa û KûeY @ZúZ \ò^cû^uùe ACùeû_ùe AifûcòK iªûiaû\ú ùMûÂúu @ûKâcY bò^Ü bò^Ü ù\gùe ùjaû icùÉ ù\Lô iûeòQ«ò û @ûùceòKû @ûC @]ôK\ò^ @û`Mû^òiÚû^ùe ejò ~ê¡ KeòaûKê CPòZ cù^ Keê^ûjó û @û`Mû^Éû^e iêelû _ûAñ bûeZ ùi^ûKê _VûAaûKê Uâμ Kjê[ôfûùaùk bûeZ ieKûe @û`Mû^ iõNhðùe ^òRKê GK ùMûÂú KeòaûKê @cw ùjùf û KûeY @ûce G_âKûe aòù\g^úZò @ZúZeê @ûRò~ûG ejò@ûiòQò û @û`Mû^òÉû^ _ûAñ bûeZ aògßi^úd ijù~ûMú ùjûA ejò@ûiòQò û G_eòKò @ûùceòKû-eêhò@û fùXA ùaùk c¤ bûeZ ^òRKê ùi[ôùe iûcòf Keò^[ôfû û @û`Mû^òu @ûbý«eúY lcZû~ê¡ùe ^òRKê iûcòf Keò ùiVûùe gZîZû @Rð^ KeòaûKê bûeZ ·jêñ^[ôaû ùaùk ùiVûùe aòKûgcêLú ù~ûR^û, Kcð·eúu \lZûaé¡ò, QûZâQûZâúu gòlû I _âgòlY, ùi^ûuê _âgòlY _eò @ù^K ùlZâùe ^òRKê iûcòf KeòQò û GK[û iZù~ @û`Mû^òiÚû^e @ûbý«eúY @gû«òKê KûGc eLô ùiVûKûe ieKûeKê \êaðk Keòaû ùjCQò _ùWûgú _ûKòiÚû^e _êeêYû^úZò igq, icé¡ I iõMVòZ @û`Mû^òiÚû^ baòhýZùe _ûKþ ieKûeu _ûAñ @ûjßû^ iéÁòKeò_ûùe ùaûfò Gjò @ûguûùe _ûK K©éð_l @û`Mû^òiÚû^ùe ùcû÷kaû\ú Gaõ iªûiaû\úcû^uê C_ù~ûM Keò ùiVûùe @iÚòeZû Rûeò eLôaûKê C\ýc PkûAQ«ò û MZ 70ahðùe @û`Mû^òÉû^ icé¡ ùjaû _eòaù©ð _ûKþ ieKûeu jûZùe Kù‹A_eò Kû~ðýKeò@ûiòQò û _ûKþ ieKûe @û`Mû^ ieKûeuê @ù^K cûZâûùe @ûRò~ûG ^òdªY Keò @ûiò[ôùf û Gùa c¤ @ûùceòKû ùiVûùe ùi^ûuê eLô[ôfûùaùk ùicû^u _ûAñ ùZ÷k Gaõ @^ýû^ý iûcMâú _ûKòiÚû^ cûMð ù\A _eòaj^ KeêQò û ùZYê _ûKòiÚû^Kê ùi[ô_ûAñ @ûùceòKû @[ðù\aûKê aû¤ û @ûùceòKû ·jóùf c¤ _ûK iõ_KðKê iõ_ì‰ð GWûA _ûeòa ^ûjó û Gjû GK aû¤aû¤KZû û @û`Mû^òiÚû^ GK iÚkbûM ùNeû ù\g ùjûA[ôaûeê Gaõ Aeû^Kê ^òRe gZî ù\g bûùa @ûùceòKû MY^û Keê[ôaû ùjZê Aeû^ c¤ ù\A iûcMâú _eòaj^ Keòaû ijR ^êùjñ û @^ý_lùe @û`Mû^òiÚû^ @ù^K @ûKâcYKûeúu _ûAñ KaeLû^û iûaýÉ ùjûAQò û 1839ùe aâòUòg ieKûe gûj iêRû \êeû^úuê ùiVûùe lcZûiú^ KeòaûfûMò @û`Mû^òÉû^ @ûKâcY Keò aeûKRûdú iûcâûRýKê jUûA gûiK ù\ûÉ cj¹\uê _eûÉ Keò[ôùf û Kò«ê 1841ùe bûeZKê ù`eê[ôaû GK aâòUòg ùi^û\kKê @û`Mû^ @û\òaûiúcûù^ @ûKâcYKeòi`û Keòù\A[ôùf û ùKak jò¦êKêg _aðZcûkûe _ìað_Uùe aâòUòg ùi^û ~ûjû iKâúd ejòùf iò^û _½òc_UKê ~òaûKê bd Keê[ôùf û ùicòZò a©ðcû^ Uâμu iÚòZò ùjûAQò û ùiVûùe \êAjRûeeê @]ôK @ûùceòKû ùi^ûu céZêý NUòfûYò û @ù^K ijù~ûMú @]ôKûeúu iùcZ iûceòK ~û^e lZò ùjfûYò û 18ahð ~ê¡_ùe c¤ @ûùceòKû ùiVûùe aòRdú ùjaûe i¸ûa^û ù\Lô_ûeê^ûjó û GùZ @[ð LyðKeò iê¡û @û`Mû^ ùfûùK @ûùceòKúduê aògßÉ cù^ Keê^ûjû«ò û Uâμu _ìaðeê Iaûcûu icdùe c¤ ùi^û @_iûeY ù^A K[û CVò[ôfû û Gùa Uâμ _ûKòÉû^Kê bûfê fûwêW ]eûA Liò~òaûKê PûjêñQ«ò û Kò«ê bûeZKê ù^A ùKøYiò KìUù^÷ZòK Pûf i`k ùja ^ûjó û bûeZ ùKùa aò Zûu K[û gêYòa ^ûjó Gjû c¤ Uâμ RûYòQ«ò û ùZùa Zûue aû¤aû]KZû ùjCQò @ûi«û ahð @ûùceòKûùe ^òaðûP^ @^êÂòZ ùjaûKê ~ûCQò û GYê @û`Mû^òÉû^eê @ûùceòKû iμì‰ð @_ieò ^Mùf Gjû GK aW eûRù^÷ZòK _âiw _ûfUò~òa û Giaê \éÁòeê Uâμ _ûKòÉû^Kê Lêiò KeòaûKê I ^òRe flý _ìeY _ûAñ Gbkò adû^ aû _âÉûa ù\aû Zûuê iêjûA_ûùe û Kò«ê bûeZ bkò GK Êûbòcû^ú ù\g _ûAñ @ûù\ø MâjYúd ^êùjñ û @ûùceòKû aêSòaû \eKûe ù~, iaêVûeê cRûK[û ùjfû GùZaWÿ NUYû _ùe c¤ Pú^ bkò gZî ^òea ejòQò û bûeZKê Gjò ù~Cñ KìUù^÷ZòK i`kZû còkòQò Zûjû _Qùe _â]û^cªú ùcû\òu @a\û^ iaêVûeê @]ôK û _âak eûRù^÷ZòK Pû_ I ù\gù\âjúu _âZòKìk _âZòKâòdûKê ùcû\ò ^òeaùe ae\ûÉ Keê[ôaûùaùk Ißûe¨eêc¨ùe ùWûbûf ‘KûùUðûiûU¨ AùcR¨’Kê bò©òKeò @ûKâcYe fl¥iÚk ^ò¡ðûeY Ke«ò û ùZYê ùcû\òuê ù^A còQ Kjòaû @[aû bûeZe @iàòZû I jòZKê @û* @ûiòfû bkò jûfêKû c«aý ù\aû aû ùfûKjiû ùjaû bkò _âÉûa ù\A Uâμ ùKak ^òRKê ^òùR C_jiòZ ùjaû iûe ùja û